Page 3 - Shajarian
P. 3
پن جشنبه17مهر3 99
سعي م يكردم آنچه ب هدست م يآورم ،حرامش نكنم و اين گنجينه شجریانبهروایتشجریان تأثيرصداقت هنرمند
را درست نگهداري كنم .اين باعث موفقيت من شد. هر انساني عطر دروني اثر هنري را حس ميكند براي اينكه داراي
و به سراغ پرسش ديگر نميرفتند».در طول ساليان ،اين كتاب را ناشران مختلفي منتشر كتاب«رازمانا؛زندگيوديدگا ههاياســتادمحمدرضاشجريان»تنهاكتابيدربارهاستاد معنويت و صداقت اســت .هنرمندي كه داراي معنويت و صداقت
دليل استقبال مردم كرد هاندوآخرينناشرآن،نشرگماناستكهاخيراآنراباتصويرجديدمنتشركردهاست. شجريان است كه ايشان مطالب مندرج در آن را تأييد كردهاند .البته اين تأييد از سر مدح است ،در اثرش عطري را ايجاد م يكند كه همه از آن لذت م يبرند.
من با ثباتي كه در ديدگاه اجتماعي خود داشتم ،پيش رفتم .من بااينكهگف توگوهاياينكتابدرسال1375انجامشده،امابرخيديدگا ههاوصحب تهاي وثناييكهمصاحب هكنندگاندرحقايشــانرواداشت هاندنبوده،بلكهاتفاقاخوداستاددر اگر نهاد انساني پاك و اصيل باشد ،بلافاصله عطر دروني اثر هنري را
معتقد بودم بايد موســيقي ،روح زمانه را بشناسد .حس ميكردم اســتادشــجريان،ه ماكنونودريكبازخوانيمجدد،معناييعمي قترم ييابد.درادامه پيشگفتاركتابلطفاينگف توگوهارادرايندانست هاندكهمصاحب هكنندگان«اهلمجامله دريافت م يكند اگر هنرمندي نهادش آلوده و دروغين باشد،اثرش
نيازي در جامعه وجود دارد كه بايد به آن پاسخ داد .قبل از انقلاب، گزيد هايازصحب تهايايشانراكهم يتواندتوضي حدهندهنگاهايشانبههنرباشدآورد هايم. وتعارفنبودندوتانكت هسنج يهايبسيارنم يكردندوپاسخدقيقنم يگرفتندقانعنم يشدند نم يتواند روح يك جامعه را ب هخــود جلب كند .يك هنرمندي كه
اين نياز را حس ميكردم .بعد از انقلاب ،اين نياز بيشــتر خود را ميدانيم مرتب دروغ گفته و ريا كرده ،اغلب كساني كه صدايش را
نشانداد .منهمان سياستهنريرابعدازانقلابادامهدادمو فكر جلسات راجع به ديدگاهها و بنيادهاي هنر و جامعهشناسي هنر و م يدادند و چون نم يخواندند ،با تار درس م يدادند .وقتي با تار آواز شكل ظاهر موسيقي نيســت .هدف من از كار هنري ،چيز ديگري م يشنوند با آن ارتباط برقرار نم يكنند ،مگر افرادي كه مثل خود او
م يكنماينباعثتوجهمردمب هكارمنشد.درشرايطيكهتوفا نها دورانشناسي هنر صحبت و بحث ميكردند .رديف و تصنيف كار م يخواندم نم يتوانستم دريافت دقيقي بكنم و فقط جمل هبند يها اســت .بايد هنر را به موقع و درســت ب هكار برد .بايد از طريق هنر، اهلرياودروغند.وليكسيكهصدايشنشا ندهندهصداقتاست،
و سيلها ،انسان را دائم به اين ســو و آن سو ميكشاند ،و از مسير نم يكرديم و يك مقدار شيوه دشتستاني را از ايشان گرفتم .ايشان را ياد م يگرفتم .ايشان اشتباهات مرا كاملا م يگرفتند و راهنمايي انسان را به كمال مطلوب خود رساند ،انسانيت را در او زنده كرد و با مخاطبش را جلب م يكند .فرستنده و گيرنده بايد مثل هم باشند.
منحرف ميكرد ،من سعي كردم در همان نقطه خاص قرار بگيرم در يك برنامه راديويي دشتســتاني را كار كردند و بسيار عالي بود، ميكردند و من هم خيلي دقت ميكردم و براســاس آنچه ايشان هنر به انسا نها يادآوري كرد كه انسان ،به كسي آزاري نم يرساند، روح هنرمند در اثرش متجلي است .در صداي سازش و در تابلوي
و از مسير منحرف نشوم .اين 20سال ،از سا لهاي مؤثر در موقعيت ولي آنچه براي من ارزش دارد فكر و انديشــه اين مرد بزرگ است. م يگفت درس را جواب م يدادم و ايشان هم خيلي راضي بودند كه لحظات زندگي را حس ميكند و لذت ميبرد .شــايد زماني روح نقاشياش حضور دارد .كسي كه با آن اثر هنري مواجه ميشود با
هنري من بود .سعي كردم هنر را براي حقيقت انسانيت و زيبايي البته ايشان اهل تصوف نيســت و پيش از هر چيز از فلسفه هنر و من درسم را خوب جواب ميدهم ،ولي بعدا كار و شيوه من خيلي جامعه نخواهد اين نكات به او يادآور شود اما هنر همه اينها را بيان روح هنرمند مواجه ميشــود .اينها وقتي همديگر را مييابند كه
حفظ كنم و آن را در چارچوب حسابگري ،اجتماعي و مادي قرار آنچه در ديدگاه هنر است ،صحبت م يكردند شايد مه مترين بخش
ندهم و در جهات ديدگاههاي سياســي مد روز نكشانم .گروههاي زندگي هنري من آشنايي با ايشان اســت و درك كلاس ايشان از تغيير كرد. م يكند. مثل هم باشند.
سياسي مختلف با گراي شهاي گوناگون از چ پچپ تا راس تراست، سال 1358كه هنوز هم ادامه دارد و حدودا 17سال از آن م يگذرد ميشــود گفت به جايي رسيدم كه شــيوهها را كاملا بشناسم و
وجود داشتند و م يخواستند مرا به دام خود بكشانند .من نگذاشتم در من خيلي مؤثر بود كه شرح آن را هم در جلسات گذشته گفتم. رعايت كنم .در سال 1351پيش آقاي برومند و آقاي دوامي رفتم. راديو؛ معلم اول مسئوليت در قبال جامعه
هنرم به دام گروههاي سياسي بيفتد .براي من هنر مثل خورشيدي متاسفانه آقاي برومند در سال 1355فوت كردند .در زماني كه ما من وقتي كه مرحلهبندي ميكنم ميبينم در شروع خيلي چيزها هر چه توجه جامعه بهكار من بيشتر شود موقعيت مرا حساستر و
است كه بايد بر همه بتابد .هنري كه در چارچوب اهداف يك گروه علاقه به فراگيري با هم كار م يكرديم صرفا شيوه طاهرزاده را درس م يدادند نه چيز را از راديو و خوانندههاي مختلف گرفتم .با آمدن به راديو ،يعني از مسئوليتم را سنگينتر ميكند .بارها با خود فكر كردهام كه لااقل
سياســي قرار گيرد ،فقط به عدهاي خاص محدود ميشود و اين شاگردي و فراگيري از اســاتيد براي من افتخار بوده است .دوست ديگري .كششها و ارزشهاي مقامها را با هم صحبت ميكرديم و سال 1346به مرحله بعدي راه پيدا كردم و پيش اساتيد ميرفتم بار را درست به منزل برسانم .آنچه مردم توقع دارند برآورده كنم و
با سرشــت هنر ،تعارض دارد ،ولي ديديم عدهاي تحتتأثير قرار داشتم شاگردي كنم و براي استادم هر كاري كه از دستم برم يآيد، من ردي فهاي آقاي دوامي را كار م يكردم و كل ردي فهاي ايشان را و آموختن شــيوه كار آنان را پيش آقاي مهرتاش شــروع كردم. كيفيت كار را بالا ببرم .هنرمند شدن ساده است ولي هنرمند باقي
گرفتند و به اين مسير كشانده شدند و كارشان افت كرد ،با افت و انجام دهم تا مطلبي بياموزم .با عشــق و علاقه كار ميكردم و نظر كاركردم و تمام نوارهايشان را هم ضبط كردم .اينها دورههايي بود همزمان هم پيش آقاي عبادي م يرفتم ولي نزد آقاي عبادي درس ماندن خيلي ســخت اســت .توقعات گوناگوني از هنر وجود دارد.
استادمراجلبم يكردمواعتماداوراب هدستم يآوردم.اوهمدريغ كه من پيش اساتيد آواز كار كردم و همراه با اين شيوهها آوازهاي نميگرفتم .البته مرتبا پيش ايشــان ميرفتم و از جملهبنديها و هنرمند از يكسو بايد به تاريخ نظر داشته باشد يعني به آنها كه در
خيز سياست ،هنرشان هم افت و خيز كرد! نم يكرد .وقتي استادم م يديد استعداد دارم ،با علاقه كار م يكنم و بيشتر از نظرات ايشان استفاده ميكردم ،از منش و ديدگاه ايشان آينده ميآيند و يك نگاه هم بايد به گروههاي مختلف جامعه خود
پشتكار دارم ،دريغ نم يكرد .هرچه م يخواستم به من م يآموخت. من رنگهاي مختلف پيدا كرد. درس ميگرفتم و همزمان پيش آقاي مهرتاش هم ميرفتم و نزد داشتهباشد.محدودي تهايامروزمازندگيروزمرهومسئولي تهاي
مثل يك سياستمدار از سال 1358بعد از انقلاب من با آقاي دادبه يكي از اساتيد انديشه ايشان ردي فها را كار م يكردم .ايشان ردي فهاي طاهرزاده را درس
من در كار هنريام مثل يك سياستمدار عمل ميكنم! من نگفتم و مردي عارف كه سررشته موسيقي داشتند آشنا شدم و دائما در سنگين ،هنرمند باقي ماندن را سخت م يكند؛ بسيار سخت!
كه هنر ،سياسي نيســت بلكه گفتم من نگذاشتم كار من در قالب
گروههاي سياســي قرار گيرد .يعني موســيقي حزبي ارائه نكردم به كمال مطلوب رساندن انسان با هنر
اما هنر من سياسي اســت ،به اين معنا كه براي حقيقت ،زيبايي و من با سروشهاي نهاد مردم پاكطينت و راست و درست زندگي
م يكنم ،لذا موســيقي من آن پيامي را دارد كه مردم پاكسرشت
انسانيت كار م يكنم و با ضدآن مخالفم. ميخواهند .من با همين موقعيت زندگي ميكنم .ديگر مســئله
بازخواني چن د خاطره از استا د شجريان
سهروایتازکیص دايآسمانی
ازاســتا دآوازايرانوچهرهمان دگارپهنهفرهنگوهنرايرا نزمين،خاطراتريزو درشتزيا ديب هجاست.چه
خاطراتيكهخو دنقلكر ده،چهخاطراتيكهاطرافياننقلكر د هان دوچهخاطراتيكه ديگرفعالانحوزهموسيقي
وآوازوهنربيانكر د هان د.
هوشنگ ابتهاج /شاعر
خيلي عجيبه...
( درباره قطعه مفلسانيمو)...بعضياز فرازهايآوازشجريان شاهكاراست.حافظ
اگر بو د ،پا م يش د و او را غرق بوسه م يكر د .مثل ًا آ نجا كه م يخوان د «مفلسانيم و
هوايم يومطرب داريم».خيليقشنگاست (...دربارهربناوبهنقلازكتابپير
پرنيا نان ديش) ﻦﯾﺍ ﻪﯾﺭﺎﮐ ﻪﮐ ﯽﻧﻮﺗﯽﻣ دﺳﺘﺖ ﯼﺮﯿﮕﺑ ﻭ ﯼﺮﺒﺑ ﻪﺑ ﻡﺎﻤﺗ ﯼﺎﻫﺭﻮﺸﮐ
ﯽﺑﺮﻋﻭﺎﺑﺭﺎﺨﺘﻓﺍﯽﮕﺑ،ﻪﮔﺍﻣﯽﺗﻮﻧﯿﻦﻞﺜﻣﻦﯾﺍﯿﻧﻮﺨﺑن...ﻦﯾﺍﺭﺎﮐﺮﯿﻈﻧﻧ دﺍﺭﻩ!ﺭﺎﮑﻫﺎﺷ
ﮒﺭﺰﺑﻪﻧﺎﯾﺮﺠﺷ.ﻫﯿﭻﮐﺲﻧﻤﯽﺗﻮﻧﻪﺍﯾﻦﻃﻮﺭﻪﻧﻮﺨﺑ،ﻫﯿﭻﮐﺲ.حتيﻮﺧ دﻥﺎﯾﺮﺠﺷ!
ﯽﻠﯿﺧ ﺭﺎﮐ ﻪﯿﺒﯿﺠﻋ .ﯽﻠﯿﺧ ﯿﺠﻋبــه ...ﻪﺘﻓﺭ ﻮﺗ ﻮﺘﺳﺍ دﯾﻮ ﻪﮐ ﻪﺑ ﺑﭽﻪﻫﺎ ﻪﮕﺑ ﺍﯾﻦﻃﻮﺭﯼ
ﻦﯿﻧﻮﺨﺑ ،ﻂﺒﺿ ﺮﮐدﻥ ﻭ ﺷ دﻩ ﻦﯾﺍ ﺎﻨﺑﺭ ...ﻥﺎﯾﺮﺠﺷ ﺭﺍﻮﻧ ﯽﻠﺻﺍ ﻦﯾﺍ ﺎﻨﺑﺭ ﻭﺭ ﻪﺑ ﻦﻣ دﺍ د
ﻪﮐ ﻥﻻﺍ ﻧدﺍﺭﻣﺶ .ﻦﻣ ﻝﻭﺍ ﻧﻤﯽدﻭﻧﺴﺘﻢ ﻪﯿﭼ ،ﯽﺘﻗﻭ ﯿﻨﺷ دﻡ ﺕﺮﯿﺣ ﺮﮐ دﻡ .ﻫﯿﭻﮐﺲ
ﻧﻤﯽﺗﻮﻧﻪ ﻮﻨﯾﺍ ﻮﺨﺑنه ...ﻪﭼ ﺻدﺍﯼ ﺣﯿﺮﺕﺁﻭﺭﯼ دﺍﺭﻩ! ﻦﻠﺻﺍ ﻪﯾ ﺻدﺍﯼ ﯽﻨﯿﻣﺯ ﺖﺴﯿﻧ.
ﻩﺭﺎﮑﻫﺎﺷ،ﻪﭼﺖﻟﺎﺣﻭﯽﺳﺎﻤﺘﻟﺍﻮﺗﻦﯾﺍ«ﺎﻨﺑﺭ»ﺖﺴﻫ.ﻂﻘﻓﺻ دﺍﺖﺴﯿﻧ،ﮏﯾﯽﺷﺯﺍﻮﻧ
ﺵﻮﺗ ﺖﺴﻫ .ﺭﺎﮕﻧﺍ دﺍﺭﻩ ﺎﺑ ﺧ دﺍ ﻪﻘﺷﺎﻌﻣ ﻣﯽﮐﻨﻪ ،ﻫﻤﻪ ﯼﺎﻫﺯﺎﯿﻧ ﯼﺮﺸﺑ ﻮﺗ ﻦﯾﺍ ﺻ دﺍ
ﺖﺴﻫ.ﻌﻗﺍﻭا ﻪﺸﯿﻤﻧ ﺖﻔﮔ ﻮﺗﻩﺭﻮﺷ،ﻪﯾﺭﺎﺸﻓﺍ ،چيه! ﯽﻠﯿﺧ ﻪﺒﯿﺠﻋ!...
داريوش پيرنياكان ،نوازنده مجي د درخشاني/موزيسين
شجريان عصاره آواز ايراني است نم يتوانستمآوازشانراهمراهيكنم
ب هعنوانكسيكهبيش از30سال در ارتباط نزديك با محمدرضا شجريان درسا لهاييكهآلمانبودم،استادهم درطولسال،چن دباريبهاينكشورم يآم دن د.
بودهام،بارهاايننكتهراگفت هامكهشــجريانيكانسانچندوجهياستو غالباًهم درمنزلآقايبهشتيكهاز دوستانخو بشانبو دن د،مقيمم يش دن د.آقاي
نم يتوان فقط روي يك بعد از ويژگ يهاي او تمركز كرد .اين يعني نم يتوانيم بهشتي هم خبري به ما م ي دا دن د و دورهمي داشتيم .استا د آواز م يخوان د و من نيز
فقط درباره آواز او حرف بزنيم .هرچند اگر بخواهم دربــاره آواز او حرفي بزنم ،بايد ساز ي م يز دم .البته همراهي با اســتا د برايم سخت بو د ،ولي هميشه لطف داشتن د.
بگويم آواز او ،عصاره تمامي آواز ايراني است .من خيلي در موسيقي آوازي دوران قاجار 17ساعتازاينآوازهايخانگيضبطش ده درآلمانولن دنرا دارم.اولينكارمبااستا دبهضبط« درخيال»برم يگر د د.بهايرانآم دم
تحقيق و تفحص كردهام .آواز و كارهاي افرادي مانند اقبال ســلطان ،طاهرزاده ،ظلي، و بخشي از آلبوم را ضبط كر ده بو دم .به خوانن دگاني كه م يشناختم زنگ ز دم ،ولي ص دا يشان به دلم نم ينشست .يا د استا د افتا دم.
دماونديوسي داحمدخانرابررســيكردهام.اماوقتيبهشجريانم يرسي،شجريان ولي اســتا د در دورهاي بو د كه كار زيا دي قبول نم يكر د .زنگ ز دم و ماجرا را گفتم .مشه د بو دن د و درخواست كر دن د اگر م يتوانم ،به
همه اي نهاست .در 200سال آينده هم شجرياني ب هوجود نخواهد آمد .چيزهايي از او مشه دبروم.سريعبليتيگرفتموراهيش دم.برفسنگينيباري دهبو د.مشخصنبو دكههواپيمايمام يتوان دبنشين ديانه.سرانجام
روي صحنه ديدهام كه باورنكردني است .من هيچ آوازي را با شجريان هيچ وقت تمرين با تأخير نشست .در حال ورو د به فرو دگاه بو دم كه دي دم استا د دار د خارج م يشو د .سريع فريا د ز دم تا متوجه شون د .با تعجب آم دن د،
نكردم.درتصني فهابلهب هصورتگروهياينكاررام يكرديمامادرآوازهرگز.صداقتاو تصور نم يكر دن د پروازي با اين برف سنگين به زمين بنشــين د .به منزل پ در و ما درشان رفتيم .خيلي برايم جالب بو د كه به فرو دگاه
بامردمحتيدرآوازشهممستتربود.دربارهموسيقياووابعادتكنيكيآثارش،م يتوان آم دهبو دن د ،درحال يكهم يتوانستن دآ درسب دهن دكهمنخ دم تشانبرسم.هنوزسازهاي درخيالراضبطنكر دهبو دموهرچهبو د،
ساع تهاب هصورتتخصصيصحبتكرد.امانمونهبودنآوازاودرهمهآثارشمشخص س هگاه بو د .استا د با همان س هگاه ،قبول كر دن د كه آواز را بخوانن د .البته ضبط اين آلبوم خيلي طول كشي د .در دي دار اول كه استا د به
است .تا سال 1380اوج پختگي و آوازخواني شجريان است .يعني تا حدود 60سالگي
كارهايشنقصندارد.امااگربخواهمدربارهويژگ يهاياخلاقياينشخصيتصحبت منخيليلطف داشتن د.
كنم ،بايد بگويم او هرگز در ارتباط با مردم دروغ نگفته و هميشــه با آنها روراست بوده
است .من بيش از 300شب در كنسر تهاي مختلف در سراسر دنيا با شجريان همراه شهرام ناظري /خوانن ده
بودهام.كمتركسيدرزندگ يامديدهامكهاينطوركاملباشد.شجريانحدود15سال
ازمنبزر گتربوداماهرجاباهمبوديمهميشهاصرارداشتكهمناولبروم.درجريان سحرهاي دركه دركافهسي دعلي
كنسر تها ماهها زير يك ســقف با او زندگي كردهام .او در تمام كنسر تها با حوصله،
خوشروييوخو شاخلاقيمثا لزدن يايبامردمروب هروم يشد.خاطرمهستدريكياز اولين آشنايي ما به را ديو برم يگر د د ،م دير تولي د موسيقي را ديو ايران ،هوشنگ ابتهاج ،ما را با هم آشنا كر دن د .من جوان بو دم .اما از
كنسر تها،يكيازطرفدارانشدقايقيطولانيدستشجريانراگرفتهوبالانگهداشته هماننخستيناتفاق،حسكرديمچق درآشناهستيمونزديكيمبههموچق درحرفبرايگفتن داريم.چن دساعتيغرقصحبتبا
بود،امااواعتراضينم يكرد.درنهايتاينمنبودمكهگفتم«دستاستادرارهاكنيد، همش ديم.تااينكهآم دن دوتذكر دا دن دكه ديروقتش دهوباي درا ديوراترككني د.استا دشجريانپيشنها دكر دماشينمراتويحياط
خوابرفت!».درسا لهايطولانيهمراهيوهمكاريباشجريان،چيزهايزياديازاو را ديوبگذارموباماشيناوبهخان هشانبروم.بهخان هشان درتهرانپارسرفتيم.براينخستينبارباخانوا دهشجريانآ نجاآشناش دم.
يادگرفتم.مرد مداري،مغرورنبودندركاروطلبهبودنبراييادگيري.اوهميشهدرپي 2روز تمام در منزل آنها بو دم .صحب تها و شوق ما تمام نم يش د .روز سوم بو د كه راهي را ديو ش ديم و من ماشينم را كه داخل حياط
يادگيريوبهترشدنبود.بردبارياومثا لزدنيبود.درعينحالتيزهوشيعجيبي را ديو پارك كر ده بو دم ،بر داشتم .از اي نجا به بع د بو د كه رابطه نز ديكي پي دا كر ديم .خيلي اتفاق م يافت د كه صبح زو د با هم به دركه
در كار داشت و نكت هســنجي ويژگي پررنگ او بود .به هر حال هرگز نم يتوان به
شخصيتي مانند شجريان ،تنها از يك جنبه توجه كرد ،او انساني چندوجهي م يرفتيمو درخلوتآنروزهاي دركه،ازآوازوشعروموسيقيسخنم يگفتيموآوازم يخوان ديم.
است .پيش از اولي نبار كه براي بيماري از ايران خارج شد ،ديداري با هم
در خانه موسيقي داشتيم ،عكسي هم به يادگار با هم گرفتيم .درباره
بيمار ياشازاوپرسيدم،گفتخوبم!روحي هاشخوببود،م يگفت
برايدرمانم يرودوبعدهمدرارمنستانكنسرتيخواهدداشت.
تا زماني كه امكان صحبت كردن داشت ،با او در ارتباط بودهام و
بعدديگرنتوانستمبااوحرفبزنم.