Page 4 - Shajarian
P. 4
پن جشنبه17مهر99 4
شجریانبدونشک،ازهنرمندانیاستکهحوزهفعالیتخودشرابهقبلوبعدازخودشتقسیمکردهاست؛یعنیشمانم یتوانید متولد ماه مهر روايت زندگی محمدرضا شجریان
تصویریازموسیقیسنتیایراندرده ههایاخیر،بدونحضوراوداشتهباشید.اودرمشهدمتولدشدهوزندگیهنریخودش صداي افسونگر شرق
راآغازکرد.نگاهیانداخت هایمبهبازخوانیکوتاهزندگیووقایعمهماینچهرهدوس تداشتنیهنروفرهنگایرانی.
یکی از برگهای درخشان زندگی شجریان، پس از آشنایی با معلم موسیقی به نام جوان ،او به اجرای 1340 1336 1327 1319
آشنایی و همکاری با هوشنگ ابتهاج بود؛ مردی آوازهای بدون ساز و نیز قرائت قرآن برای رادیو خراسان هم 1346 1338
قسمت این بود که خسروي آواز فرزند بزرگ استاد مهدی ،با او راهی اول مهرماه این سال بود که فرهنگ و
که یکی از بزرگترین شاعران تاریخ معاصر م یپردازد .البته اولین بار ،در سال 1331بود که صدایش ایران ،به دانشسرای مقدماتی در جلسات قرآن م یشد .این جلسات ،به هنر ایران ،صاحب یکی از بزر گترین
ایران است .ابتهاج خیلی صدای استاد را دوست از رادیو خراسان پخش شد .رادیو برای استاد خو شیمن مشهد رفته و در آنجا تحصیل کند. صورت هفتگی برگزار م يشد و هر بار
داشت و صدای او را غیر مادی و از دنیایی دیگر بوده و بعدها در مسیر حرف های او و شناخته شدن به عنوان از همین دانشسرا بود که با یک معلم نیز در منزل یکی از شهروندان سرو خوانندگان تاریخ خودش شد؛
میدانست .بیشترین همکاری شجریان با رادیو موسیقی هم آشنا شد تا چیزهایی را سامان م ییافت .محمدرضا چون فرزند محمدرضا شجریان ،فرزند بزرگ استاد
مه مترین هنرمند آواز سنتی ایرانی ،نقش زیادی بازی که به صورتسینه بهسینه آموخته استاد بود ،ارج و قرب زیادی داشت .اما مهدی ،در این روز و در مشهد به دنیا
نیز ،در زمانی اتفاق افتاد که ابتهاج در رادیو کردهاست. بود ،حالا به صورت علمیتر و فنیتر در کنار این اتفاق ،استعدادی خاص و آمد تا از همان شهر ،رشد و نمو خودش
حضور داشت و مدیریت تولید آثار موسیقی را بیاموزد .در حین دانشسرا ،به حنجرهای خا صتر داشت؛ طوری که از
در چنین سالی بود که استاد ،در اوج دوران جوانی با فرخنده گ لافشان ازدواج کرد و ورزشهای والیبال و فوتبال و کشتی همان ابتدا مشخص بود قاری ممتازی را آغاز کند .پدرش فردی محترم و
انجام میداد. صاحب3دختر و یک پسر شد؛ به نا مهای فرزانه ،افسانه ،مژگان و همایون .همایون در از قاریان ممتاز مشهد بود .خانواده
در چنین سالی بود که محمدرضا ،با فرامرز حال حاضر ،خود از خوانندگان معتبر موسیقی سنتی ایران است و البته گاه برخلاف رویه هم میپرداخت. خواهد شد. مادر یاش نیز شناخت هشده و معروف
پایور ،از بزرگترین موزیسینها و سنتورنوازان
موسیقی ایرانی آشنا شد و ردیفهای آوازی پدر ،درگیر موسیق یهای تلفیقی و ترکیبی هم م یشود. بودند.
را هم نزد وی بیشتر آموخت .او به سنتور اولین اثرش را برای رادیو ،به همراه رضا ورزنده ،استاد سنتور ،خواند .این قطعه با عنوان سرانجام محمدرضای جوان ،پایش به تهران هم باز شد .در همین سفر بود که با احمد
هم علاقه زیادی داشت و حتی مدتی دور از «برگ سبز شماره »216موجود است .روایت خود استاد از این ماجرا خیلی جالب است؛ عبادی آشنا شد و همچنین در کلا سهای اسماعیل مهرتاش شرکت کرد .ورود او به
چشم پدر و به صورت مخفیانه ،این ساز را تهران ،ک مکم باعث شد تا اساتید این حوزه ،شناخت بیشتری از او پیدا کنند و برخی نیز به
دنبال میکرد .این آشنایی باعث شد تا دانش «مسئول آن بخش خیلی محکم برخورد م یکرد ،ورزنده را صدا کرد .ورزنده هم آمد و زیرکی دریابند که استعدادی خدادادی در این حوزه ،در شرف شکوفایی است.
مثل سربازها خبردار ایستاد .گفت :کوک کن و چیزی ضبط کن .رفتیم و ضبط کردیم».
تخصصی او در این زمینه بیشتر شود.
1350 1347
1350
1347 محمدرضا که دانشسرا را از استاد البته درگیر حوزههای هنری دیگری هم بود ،از جمله اینکه درجه ممتاز خوشنویسی را هم دریافت کرده بود .او در
1351 1351 سر گذرانده بود ،استخدام سال ،1347با حسن میرخانی ،از اساتید شناخت هشده خطاطی ،آشنا شد و در کلا سهای او شرکت کرد2.سال بعدتر هم
او جگیریشجریان،بابرنامهگ لهابود؛چراکهدرآنزمانرادیو، آموز شوپرورش بود .اما بعد البته ب هواسطه استمرار در کارش ،توانست درجه ممتاز خوشنویسی را به دست بیاورد.
رسانهاصلیمردممحسوبم یشدوارجوقربیدیگرداشت.در از مدتی فعالیت در این حوزه،
همینبرنامهگ لهابودکهبانورعل یخانبرومندآشناشدوشیوه پدر علاقه چندانی نداشت که فرزندانش ،با شهرتی غیر وارد وزارت منابع طبیعی شد .او البته در کنار آواز ،استاد قرائت قرآن را هم به شجریان تصمیم گرفت که از رادیو خارج شود ،چون رویکرد آن را
آوازیسیدحسینطاهرزادهرانزداویادگرفت.یکسالبعدترنیزبا از قرائت قرآن شناخته شوند .محمدرضا هم به احترام چون کشاورزی هم خوانده بود، طور جدی دنبال م یکرد .یکی از افتخارات قبول نداشت .بعد از واقعه ژاله خونین نیز دیگر هنرمندان مانند هوشنگ
عبداللهدوامیآشناشدوردیفآوازیوشیوههایتصنی فخوانیوی پدرش ،اسم خودش را سیاوش بیدگانی انتخاب کرده اطلاعات خوبی در این زمینه کس بشده وی در این حوزه ،کسب مقام ابتهاج و گروههای شیدا و عارف و ...از رادیو خارج شدند تا بدین وسیله،
راهمبهگنجینهخودشاضافهکرد. بود تا با این نام آوازهایش در رادیو پخش شود .البته داشت .در زمانی که کسوت اول در رقاب تهای تلاوت قرآن کشوری بوده
آشنایانش م یدانستند که بیدگانی ،همان شجریان است. معلمی داشت ،در رادکان ،از توابع است .در سال بعدتر بود که شرکت د لآواز اعتراض خودشان را به وقایع اتفاق افتاده نشان دهند.
تصنیف«ازخونجوانانوطن»،ازمعرو فترینتصنی فهای اما سرانجام پدر ،به او اجازه داد که با نام خودش آواز چناران کار م یکرد و حتی مدتی را تأسیس کرد تا کارهای خودش را در این
اجتماعی در ایران است که توسط عارف قزوینی سروده شده. بخواند و این ،شد تولدی دوباره برای محمدرضای جوان. حوزه به صورت حرف های دنبال کند .این تصنیف سپیده ،در چنین سالی بود که شکل گرفت؛ با شعری از
این تصنیف توسط افراد زیادی بازخوانی شده ،اما هیچ کدام ساکن این شهر بود. هوشنگ ابتهاج و تنظیم محمدرضا لطفی .این تصنیف تا مد تها ،یکی
بهشهرتاجرایشجریاندرسال 51نرسیده.ضمناینکه شرکت هنوز دارد کار م یکند. از نشانگان موسیقی میهنی در صداوسیما بود تا اینکه در سا لهای اخیر
اجراییدیگرازآندرسال 58همضبطوبهمخاطبانارائهشد. دیگر پخش نم یشود .هوشنگ ابتهاج که موسیقی این تصنیف را شنیده
بود ،تقاضا کرد که شعرش را خودش بسراید.
1352 1354 1354 1356 1357
درچنینسالیبودکهمحمدرضا،باهنرمندانیدیگرچون درچنینسالیبودکههمایونشجریانهمبه یکیازعک سهایقدیمیمرتبطبامحمدرضا باغلامرضادادبهآشناشدکهبهگفتهخودش،ازمه متریناتفاقاتزندگ یاشبودوچیزهایزیادیازاین دهه ،60دهه همکاری درخشان 2غول
محمدرضالطفی،ناصرفرهن گفر،حسینعلیزاده،جلال دنیاآمد؛هنرمندیکهبهگفتهخیل یها،قرار شجریان ،مربوط به سال 1354و جشن هنر استادآوازآموخت؛«شایدمه مترینبخشزندگیهنریمنآشناییباایشاناستودرککلاسایشان موسیقی سنتی ایرانی بود؛ شجریان و
ذوالفنونوداوودگنج های،بهعضویتمرکزحفظواشاعه بودجایگزینیشایستهبرایاستادباشد.اجرای شیرازاستکهبههمراهمحمدرضالطفیوناصر از سال ۵۸که هنوز هم ادامه دارد( ».محمدرضا شجریان :کتاب راز مانا) همچنین آلبو مهای مختلفی با مشکاتیان .همکاری این دو ،منجر به
موسیقیدرآمدندکهسرپرست یاشراداریوشصفوتبرعهده کنسرتبرایکشورهایخارجینیزازهمینسال فرهن گفر،قطع ههاییرااجراکردند.اینقطع هها تولید آلبو مهایی چون ماهور ،بیداد ،نوا،
داشت.تصنیفداروگکهشعرینوازنیمایوشیجبودهمدر آغازشد.بخ شهاییازاجراهایماندگاراستاد، بهصورتزندهودرراس تپنجگاهبود؛دستگاهی گروهپایورونیزگروهشیداوعارفکاروعرضهکرد. دستان و ...شد .همچنین همکاری با
همینسالوباهمراهیمحمدرضالطفیساخت هشد. درکشورهایخارجیضبطشدهودردسترس کهب هواقعدرحالفراموشيبود.اینآلبومبعدهابا گروه عارف ادامه داشت که نتیج هاش
ماقراردارد.بههمینواسطهبودکهبخشیاز همیننامارائهشدتایکیازدستاوردهایهنری ربنا در چنين ساليبودكهمتولدشد.البتهاستادقصداجرانداشت،صرفاًدرحالآموزشبه برگزاری کنسر تها و اجراهایی در
خارج یها،اوراصدایافسونگرشرقم ینامیدند. خارج کشور بود .اما همکاری شجریان
ویلقببگیرد. شاگردانشبودكهدعاهاوقرائ تهاراچطوربخوانند.بعدبراياينكهآنهامتوجهبشوند،خودشآنرا و مشکاتیان یک سطح و رویکرد
اجراكرد.راديوهمهميناجراراپخشكردوبدي نترتيب،كييازنمادهايشناختشجريان،دعاي دیگری داشت.
ربنا،زادهشدوبرايهميشهدرخاطرههاباقيماند. دوردوماجرايكنسر تهاياستادو
داريوشپيرنياكان،جمشيدعندليبي
همكاريباگروهپيرنياكانوعندليبيآغازم يشودكهنتيجهاينهمكاري،برگزارياجراها و البته همايون شجريان از در پاییز اين
وكنسر تهاييدراروپاوآمركياست.سالبعدتركهزلزلهرودبارومنجيلاتفاقم يافتد،آنها سالدرآمركيااتفاقم يافتد.ايناجراها،
كنسر تهاييرادراروپاوآمركياسروسامانم يدهندتابتوانندكمكهاييرابرايزلزل هزدههاجمع مقدمه انتشار آلبوم ياد ايام ،آسمان عشق و
كنند.البتهايندستفعالي تهايانسا ندوستانهدرسا لهايبعدهمبهمناسب تهاييتكرارم يشود. دلشدگانو...همشدكهدرهمينسا لها
1399 اتفاق افتاد .همايون ابتدا در كسوت نوازنده و
پيامويدئويياستادبرايتبركيسالنووچهرهايكهدرآن 1374 1371 1368 1360 1358در ابتداي دهه ،90شجريان همكار يهاييكنسرتي ديگر با گروه شهناز در تالار كشور برگزارشجريان ،عليزاده و كلهر ،دو آلبوم ب يتو بهكنسر تهايوطنياستادنيزدرشهرهايبعدهادركسوتهمخواندركنسر تهاي
برخلافهميشهبودوموهايبسياركوتاهش،علاق همندان هم با برادران پورناظري ،تهمورث و سهراب، م يشود .آلبوم صوتي مرغ خو شخوان و 2آلبوم سر نم يشود و فرياد را منتشر كردند .اين اصفهان ،شيراز ،ساري ،كرمان و سنندج هم پدر شركت ميكرد.
رانگرانكردوباعثايجادشايعاتيشد.البتهاستادشهريور انجام م يدهد كه آلبوم رن گهاي تعالي نتيجه تصويري كنسرت شجريان و گروه شهناز در دوبي دو آلبوم ،نامزد جايزه گرمي كه معتبرترين برگزارم يشود.درهمينسالاستكهآلبوم
سال 1394نيز در بيمارستان كسري بستري شد .در همين همين همكاري است .البته اين آلبوم رسمي و تهران نيز در اوايل دهه 90منتشر م يشود تا جايزه دنياي موسيقي هم هست ،شدند .البته چشمه نوش ،گنبد مينا ،جان عشاق و در خيال
سالهمآلبومطريقعشق،دستاوردمشتركاوومشكاتيان منتشر نشد ،ولي روي اينترنت موجود است. پيش روي علاق همندان قرار گيرد .انتشار اين سهم شجريان از گرمي صفر بود ،هرچند كه راباهمكاريمحمدرضاوبعدترمجيددرخشاني
در اين آلبوم استاد از سازهاي ابداعي خودش آلبو مها در ابتداي دهه 90صورت گرفت .حالا سهم جايزههاي جهاني كلهر و عليزاده بيشتر منتشرميكند.خاطراتمجيددرخشانيهم
رونماييشد. استفاده كرده بود .همكاري با پورناظر يها استاد تمام و كمال ،در جايگاه شماي لگونه خود شد كه به واسطه كم شدن فعالي تهاي استاد ازهمكار يهاييكهبااستادداشتهجالباست؛
نشسته است؛ صداي افسونگر شرق و ايرا نزمين. اينكهتصورنميكردچنينخوانندهاياي نقدر
1395 ديگر تداوم نيافت و او با گروه شهناز تفسيرم يشد. به او احترام گذاشته و در ديدار اول ،بخواهد
اجراهايي را داشت.
محمدرضا شجریان ،خسرو برايشبخواند.
آواز ایران عصر پنجشنبه
1391 1388 1384 1383 1381 1380 1378
17مهر 1399چند روز بعد از
تولد 80سالگی در بیمارستان نامهاي از شجريان خبرساز شد .او به ضرغامي، زلزله جانسوز بم در زمستان 82اتفاق از ابتداي دهه 80شمسي به بعد، درسال 76بودكهآلبوم«شب،
رئيس وقت صدا و سيما نامهاي نگاشته و افتاد .در زمستان سال بعد ،در سالگرد اين همكار يهايي با يكهان كلهر و حسين سكوت ،كوير» منتشر شد .در سال 78
جم تهران درگذشت. اشاره كرد كه سازمان آنها از پخش آثار او حادثه تلخ ،شجريان در كنار عليزاده و كلهر عليزاده اتفاق م يافتد؛ كه كنسر تهايي نيز جايزه افتخاري يونسكو با عنوان
جلوگيري كنند ،مخصوصاً سرود ايران اي و همايون ،كنسرتي را در تهران برگزار را در اروپا و آمركيا شامل م يشد .همايون جايزه پكياسو را گرفت .كتاب راز مانا،
سراي اميد يا همان تصنيف سپيده؛ چرا ميكنند.همزمانمطرحم يشودكهقصد نيز در اين كنسر تها شركت داشت. كيي از بهترين آثار مرتبط با زندگي
كه آنها را متناسب با سالهاي 57و 58 دارند مجتمعي به نام باغ هنر بم را هم در حاصل اين همكار يها و اجراها ،آلبو مهايي
چون داد و بيدا و زمستان بوده است .كلهر و آثار و ديدگاههاي استاد نيز سال
م يدانست و غيرمرتبط با شرايط فعلي .همين اينشهربسازند. و عليزاده بعدها ،بزر گترين نوازندگان بعدترچاپشد.استادآرا مآرامدرحال
نامه و اتفاقات ديگر ،باعث شد تا رابطه او و تبديل شدن به شمايلي تمام و كمال
صدا و سيما و بدنه رسمي ،شكرآب شود. بي نالمللي ايران لقب گرفتند.
در هنر ايراني بود.
اشعاریازعطاروسایهخواندهاند .آهنگسازوسرپرستگروه:محمدرضالطفیبود. وقتی خبر رسید که طبق وصیت نامه استاد محمد رضا شجریان قرار است پیکر این از تهران به توس
محمدرضا لطفی و زیدالله طلوعی :تار ،پشنگ کامکار :سنتور ،بیژن کامکار :تنبک، هنر مند بزرگ در کنار مقبره فردوسی در توس به خاک سپرده شود ،بسیاری یاد
درویش رضا منظمی و هادی منتظری :کمانچه؛ عبدالنقی افشارنیا :نی و اسماعیل کنسرت جانجان افتادند .این کنسرت در تیر ماه سال 1355در جشن هنر توس
برگزارشد .استادشجریان در این کنســرتقطعاتیدر دستگاهسه گاه،همراهبا
صدقی آسا :عود در این کنسرت نواخته اند.